Türkiye’de 15 yaşını tamamlamamış yaklaşık 17,5 milyon çocuğa sosyal medya yasağı getiren düzenleme 1 Kasım’da yürürlüğe giriyor. TBMM’de 22 Nisan 2026’da kabul edilen yasanın uygulama yönetmeliği, Cumhurbaşkanlığına bağlı Siber Güvenlik Başkanlığı tarafından 10 Ekim’de yayımlandı.
Yönetmelik açıkça, sosyal ağ sağlayıcılarına 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunmasını yasaklıyor.
Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik, 3 milyon 850 bin kişiyi kapsayan 15-18 yaş arası çocuklara ise sosyal medya kullanım hakkı tanıyor.
Peki, yönetmelikte çocuklara yönelik sosyal medya kullanımının ayrıntılarında neler var?
Kimlik numarasıyla e-Devlet üzerinden yaş doğrulama
Yasa uyarınca sosyal ağ sağlayıcıları artık Türkiye’de 15 yaşını doldurmuş çocuklara “yaş doğrulama” sistemi kurmak zorunda.
Buna göre de yaş doğulama e-Devlet Kapısı üzerinden yapılacak. E-Devlet üzerinden üretilen “yaş doğrulama belirteci” sadece kullanıcının 15 yaşını doldurup doldurmadığı, 15 yaşını doldurmuş ise 18 yaşını doldurup doldurmadığı bilgisini içerecek.
Kullanıcının talebi üzerine e-Devlet üzerinden üretilen yaş doğrulama belirteci, kullanıcı tarafından ilgili sosyal ağ sağlayıcısının platformuna yüklenecek.
Ancak 15-18 yaş arası çocuklar, istediği gibi sosyal ağları kullanamayacak. Yönetmelik, sosyal medya şirketlerinden bu yaş grubundaki çocuklara yönelik sınırlamalar getirmesini istiyor.
Çocuklara ilk sosyal medya yasağı getiren ülke Avustralya olmuştu Fotoğraf: Dean Lewins/AAP/IMAGO
Buna göre sosyal ağ sağlayıcıları 15 yaşını doldurmuş çocuk kullanıcılara yönelik hizmetlerini çocuğun yüksek yararı ile fiziksel, zihinsel, psikolojik, sosyal ve duygusal gelişimini koruyacak şekilde ayrıştırmak zorunda. Yasa uyarınca çocuğun yaşı, yüksek yararı, fiziksel, psikolojik ve duygusal gelişiminin korunması ile çocuğa yönelik cinsel istismar ve ticari sömürü risklerinin önlenmesi konularına dikkat edilmesi gerekecek.
Sosyal medya kullanmasına izin verilen çocuklara yönelik yüksek düzeyde gizlilik ayarları da “varsayılan olarak” uygulanacak.
Çocuklara dışarıya kapalı hesap şartı
Sosyal ağ sağlayıcıları yasa kapsamında bağımlılık geliştirme etkisi doğurabilecek hizmetler sunamayacak.
15 yaşını doldurmuş çocukların hesapları gizli olacak. Hesabın kamuya açık hale getirilmesine izin verilmeyecek. Çocuğun takip ettiği hesaplar ve takipçileri de diğer kullanıcılar tarafından görülemeyecek. Çocukların hesaplarına yalnızca takip ettiği hesaplar mesaj gönderebilecek.
Ebeveyn kontrol araçları nasıl nasıl?
Sosyal ağ sağlayıcıları, çocuklarının hesaplarını takip etmek amacıyla ebeveyn kontrol araçları da geliştirecek.
Bu araçlar anne, baba veya çocuğun vasisi gibi kişiler tarafından kullanılabilecek. Ebeveyn kontrol araçlarında, hesap ve özellik ayarlarının kontrol edilmesi, satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi ücrete dayalı işlemlerin ebeveyn iznine bağlanmasına veya harcama limiti belirlemesi imkanları olacak.
Ayrıca kullanım süresinin izlenmesi, bu sürecin ebeveyn tarafından belirlenmesi, sınırlandırılması ile konum paylaşma mekanizmaları da olacak.
Çocukların bu sistemi devre dışı bırakmasını engelleyecek güvenlik tedbirleri olacak.
Mevcut hesaplar da etkilenecek mi?
Yönetmeliğe göre, yaş doğrulama belirteci kullanarak doğrulama yapmamış hesaplara da 31 Mart 2027’ye kadar süre tanınıyor.
Bu tarihe kadar 15-18 yaş arası çocuklar, hesaplarını e-Devlet aracılığıyla doğrulatmak zorunda olacak. 15 yaşını doldurduğunu ispatlamayan kullanıcıların hesapları kapatılacak.
Yaman Akdeniz: Düzenlemede yetki aşımı var
İfade Özgürlüğü Derneği (İFÖD) kurucularından Prof. Dr. Yaman Akdeniz, yeni uygulamayı DW Türkçe’ye değerlendirdi. Yönetmeliğin dayanağı olan yasayla birlikte ele alınması gerektiğini belirten Akdeniz, “Yönetmeliğe baktığınız zaman, yasada olmayan herkes için e-Devlet zorunluluğu getiriyor. Yaş doğrulama belirteci getiriliyor. Yani aslında 15 yaşından büyük herkesin sosyal medya sağlayıcıları üzerinden yaş doğrulaması yapması talep ediliyor. Bence öncelikle kanunilik açısından sorun olmakla birlikte yetki aşımı da var” görüşünü dile getirdi.
Yaş doğrulatmanın ilk olarak Avustralya’da uygulandığını anımsatan Akdeniz, “Orada da bu yetki tamamen sosyal ağ sağlayıcıya bırakılmış. Kimlikle doğrulama da yok. Oysa bizde daha katı bir yasak sistemi kuruluyor. e-devlet dışında alternatifi olmayan bir doğrulama sistemi kullanılıyor. Yapısal olarak sorun bu” dedi.
Profesör Akdeniz’e göre bu kullanıcılar açısından bir tehlikeyi de beraberinde getiriyor. Sistemin çocukları koruyup korumayacağının tartışmalı olduğunu belirten Akdeniz, “Evet, içerisinde pozitif şeyler var. Ancak tehlike, bu sistemin bir gözetip amacı taşıyıp taşımayacağında. Sorun tehlike belirtecin içeriğinde değil üretildiğinde ve e-Devlet’te doğrulandığında ortaya çıkacak. O aşamada devlet o belirtecin kim tarafından üretildiğini bildiği için bir eşleştirme yapabilir mi yapamaz mı, bir açıklama yok yönetmelikte” diye konuştu.
Yasa uyarınca hesap açan herkesin yaş doğrulama sistemini kullanması gerekiyor Fotoğraf: Silas Stein/IMAGO
Yönetmelik, Siber Güvenlik Başkanlığına yaş doğrulama belirteci rehberi hazırlama ve sosyal ağ sağlayıcılarla paylaşma yetkisi de veriyor. Bu rehberin içeriğini kullanıcıların bilmeyeceğini söyleyen Yaman Akdeniz, “Yönetmelik başkanlığa gizli kurallar belirleme şeklinde geniş yetki vermiş. Arka planda sosyal ağ sağlayıcıları ile devlet ilişkisi konusunda yönetmelik kullanıcılara bir bilgi ve güvence vermiyor” dedi.
Akdeniz, bunun bir “gözetim aracına” dönüşüp dönüşmeyeceği konusunda tereddütleri olduğunu kaydetti. Eylül ayında 1270 hesabın Siber Güvenlik Başkanlığı eliyle erişime engellendiğini anımsatan Akdeniz, “Böyle bir dönemde bu sistem uygulamaya konuluyor. 15-18 yaş arası çocukların sosyal medya kullanmasının kısıtlanması söz konusu” diye sözlerini sürdürdü.
Akdeniz, bu sınırlamaların çocukları kamusal tartışmanın dışına iteceğini söyledi. Yönetmelikteki “çocukların gelişimine zarar verecek içerikler” ifadesinin belirsiz bir ölçüt olduğunu ifade eden Akdeniz, “Bu durum çocukların siyasi içeriklere ulaşmasını kısıtlar” diye konuştu. Akdeniz, İfade Özgürlüğü Derneği olarak yönetmeliğin yürütmesinin durdurulması ve iptali talebiyle Danıştay’a dava açacaklarını kaydetti.
Oyun platformlarına da yeni kurallar geliyor
Türkiye’de oyun platformlarına yönelik yeni düzenlemenin de 1 Kasım’da yürürlüğe girmesi öngörülüyor. Sosyal medya düzenlemesinden farklı olarak oyun platformlarına 15 yaş altı için genel bir kullanım yasağı getirmeyen düzenleme, oyunların yaş sınıflandırmasına tabi tutulmasını ve ebeveyn denetimi araçlarının sunulmasını öngörüyor.
Platformların ayrıca oyun içi satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi işlemlerde ebeveyn kontrolünü desteklemesi gerekecek. Türkiye’den günlük erişimi 100 bini aşan yurt dışı kaynaklı oyun platformları ülkede temsilci bulundurmak zorunda olacak. Kurallara uymayan şirketler para cezalarıyla, ihlalin devam etmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla internet bant genişliğinin daraltılması yaptırımıyla karşı karşıya kalabilecek.
( DW )
